Essentiële aminozuren zijn aminozuren die niet in het lichaam van de mens kunnen worden gemaakt. Deze behoren daarom in voldoende mate in het voedsel aanwezig te zijn. Wanneer iemand gezond eet en niet een speciale behoefte heeft door een bijzondere lichamelijke toestand (ernstig zieken, probleem met opname van voedingsstoffen uit de darmen), bevinden deze essentiële aminozuren zich in voldoende mate in het voedsel. Met name de semi-essentiële aminozuren kunnen bij deze speciale groepen mogelijk te weinig aanwezig zijn.

Niet-essentiële aminozuren kunnen in de lever uit andere aminozuren worden gevormd.

Lijders van de ziekte PKU zijn niet in staat het essentiële aminozuur fenylalanine af te breken. Dit kan zich daardoor opstapelen in het lichaam en onder andere tot hersenbeschadiging leiden. Patiënten dienen zich daarom aan een streng dieet te houden om de hoeveelheid fenylalanine in het lichaam te beperken. Omdat de ziekte vrij veel voorkomt, worden alle baby's bij de geboorte hierop getest middels de zogenaamde hielprik.

Planten bevatten niet alle essentiële aminozuren in voldoende mate. Daarom werd vegetariërs vroeger met klem aangeraden om altijd twee soorten plantaardige producten te combineren: monocotylen zoals maïs en granen (voor methionine, valine, threonine, fenylalanine, leucine en isoleucine) en dicotylen zoals bonen (voor valine, threonine, fenylalanine, leucine, isoleucine, tryptofaan en lysine). Niet elk gedeelte van de plant bevat evenveel eiwit.